Në fund të viteve ’80, ndërsa regjimet komuniste të Europës Lindore po shembeshin njëri pas tjetrit, në Shqipëri realiteti ishte krejt ndryshe.
Rënia e Muri të Berlinit më 9 nëntor 1989 u pa nga qytetarët shqiptarë si një sinjal i qartë se “komunizmi kishte marrë fund” dhe se “edhe ne do të ndryshojmë”.
Në përgjimet e Sigurimit të Shtetit dëgjohen zëra të rinjsh nga Tirana e Shkodra që shprehën hapur shpresën për liri, pluralizëm dhe përfshirje në Evropën e bashkuar:
“Muri i Berlinit u prish, kjo është fundi i komunizmit.”
“Një shtet socialist mes Evropës kapitaliste nuk mund të mbetet komunist.”
Megjithatë, pushteti shqiptar vazhdonte të vepronte sikur ndryshimet nuk kishin ndodhur.
Në dokumentet e Ministrisë së Brendshme (Dosja nr. 64 – “Komentet mbi ndryshimet politike në Europën Lindore”), shihet qartë se regjimi i Enver Hoxhës, tashmë nën drejtimin e Ramiz Alisë, kërkonte të ruante kontrollin me çdo mjet: internime, ndjekje penale dhe përndjekje ideologjike ndaj çdo zëri ndryshe.
Ministri i Brendshëm Simon Stefani, në një raport të marsit 1989, përshkruante situatën me fjalët: “Djalli doli nga shishja”.
Vetëm pak muaj më vonë, kur bota festonte fundin e ndarjeve ideologjike, në Shqipëri vazhdonin përgjimet ndaj intelektualëve, gazetarëve dhe punëtorëve.
Në një raport të dhjetorit 1989, ministri Hekuran Isai kërkonte “të legalizohej veprimtaria armiqësore” e disa qytetarëve që kishin folur ndryshe – dëshmi e fundit e logjikës së frikës që ende sundonte.
Ndërkohë, nga vendet fqinje vinin lajme për pluralizëm e zgjedhje të lira:
Hungaria nisi reformën ekonomike;
Polonia lejoi Solidaritetin;
Çekosllovakia dhe Rumania po ndryshonin sistemin politik;
Jugosllavia po liberalizohej.
Në Shqipëri, megjithë izolimin, këto zhvillime depërtuan si shpresë e madhe për ndryshim. Në përgjime dëgjohej shpesh një frazë e përsëritur: “Do bashkohemi me Evropën në vitin 1992.”
