Zëvendëspresidenti amerikan J.D. Vance siguroi në një intervistë me Washington Post se “nuk ka mundësi” për një konfrontim ushtarak afatgjatë midis SHBA-së dhe Iranit, pa përjashtuar megjithatë sulme të reja ajrore, në një kohë kur raundi i tretë i negociatave indirekte në Gjenevë përfundoi pa një marrëveshje.
“Ideja se do të jemi në një luftë në Lindjen e Mesme për vite me radhë, pa fund në horizont, nuk ka asnjë mënyrë që kjo të ndodhë”, tha zoti Vance për Washington Post. Ai gjithashtu vuri në dukje se “mendoj se të gjithë preferojmë opsionin diplomatik”, duke shtuar se zhvillimet do të varen “vërtet nga ajo që bëjnë dhe thonë iranianët”. Të enjten, të dërguarit e administratës Trump zhvilluan një raund të tretë bisedimesh indirekte me Teheranin në Gjenevë, të ndërmjetësuara nga Sulltanati i Omanit. Ministri i Jashtëm i Republikës Islamike, Abbas Araghchi, foli nëpërmjet X për bisedimet “më intensive” “deri më sot”, duke iu referuar “përparimit të mëtejshëm”.
Pa marrëveshje, me kontakte të reja teknike
Pavarësisht pretendimeve për përparim, raundi i fundit i bisedimeve në Gjenevë përfundoi pa një marrëveshje. Zyrtarët amerikanë, duke folur në kushte anonimiteti, thanë se të dërguarit Steve Witkoff dhe Jared Kushner vendosën si kusht kyç shkatërrimin e tre objekteve kryesore bërthamore të Iranit në Fordow, Natanz dhe Isfahan, si dhe dorëzimin e të gjithë uraniumit të pasuruar të mbetur SHBA-së.
Uashingtoni po kërkon një marrëveshje të re të përhershme, pa klauzola të ndërprerjes si Plani i Përbashkët i Veprimit Gjithëpërfshirës (JCPOA) i epokës së Obamës, nga i cili Donald Trump tërhoqi SHBA-në gjatë mandatit të tij të parë, duke rivendosur sanksione të ashpra.
Teherani ka hedhur poshtë propozimin për të transferuar rezervat e tij të uraniumit jashtë vendit dhe ka kundërshtuar ndërprerjen e pasurimit, çmontimin e objekteve ose vendosjen e kufizimeve të përhershme. Në të njëjtën kohë, ai këmbëngul në të drejtën e tij për të pasuruar uranium, duke propozuar alternativa të tilla si ulja e nivelit nga 60% në 1.5% ose një pezullim të përkohshëm.
Përshkallëzimi i presionit dhe prania ushtarake
Kërkesat e SHBA-së erdhën disa ditë pas fjalimit të Donald Trump në Kongres, në të cilin ai akuzoi Iranin se po përpiqet të prodhojë armë bërthamore dhe raketa balistike ndërkontinentale, akuza që Teherani i mohon. Presidenti i SHBA-së ka kërcënuar me veprime ushtarake nëse bisedimet dështojnë. Ushtarake, SHBA-të kanë rritur ndjeshëm praninë e tyre ajrore në rajon, duke vendosur avionë furnizimi me karburant, avionë sulmues A-10 dhe dy transportues aeroplanësh, në një nga grumbullimet më të mëdha të forcës që nga viti 2003.
Sekretari i Shtetit Marco Rubio tha se “Nuk do të spekuloj se sa afër janë, por është e qartë se ata po përpiqen të prodhojnë raketa balistike ndërkontinentale”, duke shtuar se refuzimi i Iranit për të diskutuar programin e tij balistik është një “problem i madh, i madh”.
Brenda SHBA-së, ligjvënësit republikanë po shprehin rezerva në lidhje me një marrëveshje të mundshme që do të lejonte pasurim të kufizuar. Senatori Lindsey Graham tha se “nëse Irani po shqyrton lejimin edhe të një sasie shumë të vogël të pasurimit për të ruajtur pretendimin, atëherë asnjë marrëveshje”.
Heqja e sanksioneve mbetet gjithashtu një pikë ngërçi. Thuhet se SHBA-të po ofrojnë lehtësim të kufizuar, ndërsa Teherani po kërkon lehtësim të konsiderueshëm për ekonominë e tij. Bisedimet në Gjenevë u përqendruan kryesisht në parandalimin e Iranit nga blerja e një arme bërthamore, ndërsa negociatat teknike pritet të vazhdojnë në Vjenë javën e ardhshme.
