Çmimet Nobel 2025 nisin zyrtarisht të hënën me shpalljen e fituesit për fiziologji ose mjekësi, duke çelur një javë plot pritshmëri globale. Nga 6 deri më 13 tetor, do të publikohen çdo ditë fituesit e kategorive: mjekësi, fizikë, kimi, letërsi, paqe dhe ekonomi.
Çfarë është Çmimi Nobel
Çmimet Nobel janë krijuar sipas testamentit të Alfred Nobel, kimistit dhe shpikësit suedez të dinamitit, i cili në vitin 1895 la pasurinë e tij për të shpërblyer ata që “kanë sjellë përfitimin më të madh për njerëzimin”.
Fituesit e parë u shpallën në vitin 1901 në fushat e fizikës, kimisë, mjekësisë, letërsisë dhe paqes. Në vitin 1968, Banka Qendrore e Suedisë shtoi çmimin për Shkencat Ekonomike në nder të Nobelit.
Kush i jep çmimet dhe sa është shuma
Çmimet jepen nga institucione të ndryshme:
• Akademia Mbretërore Suedeze e Shkencave (për fizikë, kimi dhe ekonomi)
• Asambleja Nobel në Institutin Karolinska (për mjekësi)
• Akademia Suedeze (për letërsi)
• Komiteti Norvegjez Nobel (për paqe)
Secili fitues merr një medalje ari, një diplomë dhe një shpërblim prej 11 milionë korona suedeze (rreth 1.2 milion dollarë), përveç famës së menjëhershme që sjell ky nder.
Kalendari i Nobel 2025
• E hënë, 6 tetor – Fiziologji ose mjekësi (Karolinska Institutet, Stokholm)
• E martë, 7 tetor – Fizikë (Akademia Mbretërore Suedeze e Shkencave)
• E mërkurë, 8 tetor – Kimi (Akademia Mbretërore Suedeze e Shkencave)
• E enjte, 9 tetor – Letërsi (Akademia Suedeze)
• E premte, 10 tetor – Paqe (Instituti Norvegjez Nobel, Oslo)
• E hënë, 13 tetor – Ekonomi (Akademia Mbretërore Suedeze e Shkencave)
Çfarë pritet të dominojë këtë Vit
Favoritët për mjekësi janë shkencëtarët që zbuluan hormonin GLP-1, i cili kontrollon oreksin dhe çoi në zhvillimin e ilaçeve si Ozempic, Wegovy dhe Mounjaro, që kanë revolucionarizuar trajtimin e obezitetit dhe diabetit. Emrat më të përfolur janë Jens Juul Holst, Joel Habener, Daniel Drucker dhe Svetlana Mojsov.
Kandidatët e tjerë përmendin Kenji Kangawa dhe Masayasu Kojima për zbulimin e hormonit ghrelin, që nxit oreksin.
Në fizikë, vëmendje ka fituar John Pendry me kërkimet për metamaterialet dhe “mantelin e padukshmërisë”.
Çmimi i Paqes: Midis Kontroversës dhe Shpresës
Në një botë të trazuar nga luftërat në Gaza dhe Ukrainë, Nobel i Paqes shihet si më politik se kurrë.
Presidenti amerikan Donald Trump ka pretenduar publikisht se e meriton çmimin për “përfundimin e shtatë luftërave” dhe “arritjen e paqes në Gaza”, por ekspertët e konsiderojnë të pamundur fitimin e tij. Komiteti norvegjez fokusohet zakonisht te qëndrueshmëria e paqes dhe puna e qetë e institucioneve.
Ndërkohë, Ylva Engström, zëvendëspresidente e Akademisë Mbretërore të Shkencave, ka paralajmëruar se liria akademike është nën kërcënim nga ndërhyrjet politike të administratës Trump.
Ceremonia e dhënies
Çmimet do të dorëzohen më 10 dhjetor, në përvjetorin e vdekjes së Alfred Nobelit.
Në Stokholm, mbreti i Suedisë do t’u japë medaljet fituesve të fizikës, kimisë, mjekësisë, letërsisë dhe ekonomisë. Në Oslo, çmimi i paqes do të dorëzohet në Bashkinë e qytetit nga kryetari i Komitetit Norvegjez Nobel.
Pas ceremonive, mbahet Banketi Nobel, një darkë madhështore me mbi 1,000 të ftuar, ku marrin pjesë familja mbretërore, diplomatët, shkencëtarët dhe laureatët e mëparshëm.
