Kriza në Lindjen e Mesme po zhvillohet me ritme që po rrisin pasigurinë për qeveritë, tregjet financiare dhe qytetarët në mbarë botën. Konflikti i përshkallëzuar mes SHBA dhe Iranit pritet të zgjasë disa javë, ndërsa operacionet ushtarake synojnë të dobësojnë ndjeshëm aftësinë e Teheranit për të projektuar fuqinë e tij ushtarake përtej kufijve.
Sipas një analize të publikuar nga CNN, fushata ushtarake përfshin sulme ndaj sistemeve të raketave, objekteve të prodhimit të dronëve, forcave detare dhe ajrore, strukturave të komandës dhe elementëve të mbetur të programit bërthamor iranian. Në të njëjtën kohë, tensionet në rajonin e Gjirit Persik dhe në Strait of Hormuz po ndikojnë drejtpërdrejt në tregjet globale të energjisë dhe në ekonominë botërore.
Skenari bazë: Iran si Iraku?
Skenari më i mundshëm, me një probabilitet rreth 60%, parashikon që administrata e Donald Trump t’i japë kohë forcave të armatosura amerikane për të përmbushur objektivat ushtarake të vendosura.
Në këtë rast, SHBA dhe aleatët e saj do të arrinin të godisnin rëndë aftësitë ushtarake të Iranit jashtë territorit të tij dhe industrinë e mbrojtjes së vendit, por pa shembur strukturat politike të regjimit në Teheran. Fushata ushtarake do të përfundonte pasi të arrihej qëllimi i saj kryesor, pa synuar ndryshimin e regjimit.
Pas përfundimit të operacioneve, sanksionet ndërkombëtare ndaj Iranit do të vazhdonin të mbeteshin në fuqi, veçanërisht për programet bërthamore dhe ato të raketave balistike.
Sipas analizës, një situatë e tillë mund të ngjajë me Irakun e viteve ’90: një vend i dobësuar ushtarakisht, nën presion ndërkombëtar dhe me monitorim të vazhdueshëm ushtarak nga SHBA dhe aleatët e saj.
Skenari më i keq: Iran më agresiv dhe rajon më i paqëndrueshëm
Skenari i dytë, me një probabilitet rreth 30%, parashikon që presionet ekonomike dhe tronditjet në tregje mund ta detyrojnë Uashingtonin të përfundojë operacionin ushtarak para kohe.
Në këtë rast, Irani mund të dalë nga konflikti me strukturat kryesore të pushtetit të paprekura dhe me aftësinë për të rindërtuar relativisht shpejt kapacitetet e tij ushtarake dhe bërthamore. Një zhvillim i tillë do ta bënte Lindjen e Mesme edhe më të paqëndrueshme.
Shtetet e Gjirit do të mbeteshin të ekspozuara ndaj kërcënimit të raketave dhe dronëve iranianë, ndërsa SHBA do të detyroheshin të rrisnin praninë dhe mbrojtjen ushtarake në rajon. Në të njëjtën kohë, kostoja ekonomike për aktivitetet në rajon – nga sigurimi i transportit detar deri te investimet ndërkombëtare – do të rritej ndjeshëm, duke ndikuar në stabilitetin ekonomik global.
Skenari më optimist: Një “Iran i ri”
Skenari më optimist, me një probabilitet rreth 10%, parashikon që presioni ushtarak mund të dobësojë regjimin iranian dhe të inkurajojë protesta të reja masive brenda vendit. Megjithatë, ekspertët e konsiderojnë këtë zhvillim pak të mundshëm në afat të shkurtër, sidomos pas shtypjes së dhunshme të protestave në muajt e fundit. Përmbysja e regjimit do të kërkonte ose një opozitë të brendshme të organizuar dhe të armatosur, ose një ndërhyrje më të gjerë ushtarake, përfshirë forcat tokësore.
Sipas analizës, operacioni aktual – i përshkruar nga Pentagoni dhe drejtuesit ushtarakë amerikanë – ka si qëllim kryesor kufizimin e fuqisë së Iranit jashtë kufijve të tij dhe jo ndryshimin e regjimit në Teheran.
Një kombinim skenarësh është gjithashtu i mundshëm
Analiza thekson se këta tre skenarë nuk përjashtojnë njëri-tjetrin dhe zhvillimet mund të përfshijnë elemente nga secili prej tyre. Ndërkohë, udhëheqja e re politike në Iran, e lidhur me figurën e Mojtaba Khamenei dhe strukturat e Islamic Revolutionary Guard Corps, pritet të luajë një rol të rëndësishëm në mënyrën se si do të evoluojë kriza.
Në afat të gjatë, ekspertët parashikojnë se përfshirja amerikane në çështjen iraniane – përmes parandalimit ushtarak, sanksioneve dhe presionit diplomatik – nuk pritet të përfundojë me mbylljen e krizës aktuale.
Rezultati më i mundshëm, sipas analizës, është një Iran më i dobët dhe më i kufizuar në fuqinë e tij ushtarake, por me ekuilibra të rinj dhe ende të paqartë në Lindjen e Mesme, ndërsa pasiguria për zhvillimet e ardhshme pritet të vazhdojë për vite me radhë.
