Në një analizë të detajuar, Laurie Clarke shqyrton forcat komplekse që formojnë personalitetin dhe mënyrën si kërkimet e reja po ndryshojnë thellësisht kuptimin tonë për rolin e gjeneve.
Rasti i vitit 2009 në Itali është një nga shembujt më të diskutuar: Abdelmalek Bayout, i dënuar për vrasje, arriti të ulë dënimin pasi avokati argumentoi se ADN-ja e tij përmbante variantin MAOA, i njohur si “gjeni i luftëtarit”, i lidhur me sjellje agresive. Argumenti u pranua pjesërisht nga gjykata. Por sot, shkenca e konsideron këtë qasje shumë të thjeshtuar.
Që nga vitet ’90, studimet kanë treguar lidhje mes disa varianteve gjenetike dhe sjelljes, por kërkimet e 15 viteve të fundit kanë rrëzuar idenë se disa gjene të vetme përcaktojnë personalitetin. Sipas studiuesve, tiparet njerëzore janë poligjenike – të ndikuara nga mijëra variante të vogla në të gjithë gjenomin, secila me efekt minimal.
Edhe studimet me binjakë tregojnë një tablo më të ndërlikuar: binjakët identikë janë më të ngjashëm se ata joidentikë, por personalitetet e tyre nuk janë kurrë të njëjta. Një analizë e gjerë e vitit 2015 zbuloi se rreth 47% e dallimeve në personalitet lidhen me gjenetikën, ndërsa pjesa tjetër me mjedisin.
Megjithatë, edhe mjedisi nuk ka ndikimin vendimtar që shpesh i atribuohet. Studimet tregojnë se ngjarjet e mëdha jetësore – edhe traumatike – lënë gjurmë shumë më të vogla sesa mendohej. Edhe faktorë si edukimi, martesa apo prindërimi ndikojnë vetëm në mënyrë të kufizuar në formimin e personalitetit.
Kërkimet më të fundit sugjerojnë se personaliteti është një kombinim poligjenik dhe polimjedisor: shumë gjene dhe shumë përvoja të vogla jetësore bashkëveprojnë për të formuar individin. Për më tepër, mjedisi mund të ndikojë edhe në mënyrën si shprehen vetë gjenet, duke aktivizuar ose jo prirje të caktuara.
Pavarësisht përparimeve të mëdha në studimet gjenetike, shkencëtarët pranojnë se ende jemi larg kuptimit të plotë të mënyrës se si formohet personaliteti. Por një gjë është e qartë: as ADN-ja dhe as jeta nuk e përcaktojnë të vetme atë që jemi – identiteti ynë është rezultat i një ndërveprimi shumë më të ndërlikuar sesa është besuar deri më sot.
