Shoqata Kombëtare e Gjyqtarëve të Republikës së Shqipërisë ka reaguar publikisht ndaj qëndrimeve të fundit të Kryeministrit, duke denoncuar atë që e cilëson si presion politik mbi Gjykatën Kushtetuese dhe ndërhyrje të përsëritura të Këshillit të Ministrave në statusin financiar të magjistratëve.
Në deklaratën e saj, shoqata thotë se fushata publike e nisur nga kreu i ekzekutivit nuk synon informimin e qytetarëve, por krijimin e një klime linçimi ndaj gjyqtarëve në një moment kur një çështje kushtetuese është në fazë vendimmarrjeje.
Sipas gjyqtarëve, kjo nuk është një përplasje e rastësishme, por kulmi i një zinxhiri ndërhyrjesh që ka nisur që në vitin 2016 dhe që vazhdon deri sot.
Si nisi përplasja me qeverinë
Shoqata rikujton se projektligji fillestar për statusin e magjistratëve, i hartuar nga ekspertë vendas dhe ndërkombëtarë, parashikonte një nivel pagash më të lartë se ai që u miratua përfundimisht nga Kuvendi në nëntor 2016. Miratimi i përshpejtuar dhe pa debat publik u cilësua si devijimi i parë nga standardet e reformës në drejtësi.
Më pas, ligji shtyu efektet financiare të pagave të reja deri më 1 janar 2019, duke i lënë gjyqtarët për më shumë se dy vjet me pagat e vjetra. Kjo u quajt një tjetër cenim i qëllimshëm.
Diskriminimi mes gjyqtarëve
Në prag të hyrjes në fuqi të ligjit, Kuvendi ndryshoi dispozitën tranzitore: vetëm magjistratët që kishin kaluar vetingun do të përfitonin pagën e re. Ky ndryshim u dërgua në Gjykatën Kushtetuese nga shoqatat e gjyqtarëve dhe u shfuqizua si antikushtetues.
Ndryshimi i referencës së pagës
Para datës 1 janar 2019, Këshilli i Ministrave, përmes një akti nënligjor, hoqi një kategori reference në administratën e Kryeministrisë që shërbente si bazë për llogaritjen e pagës së magjistratëve. Sipas shoqatës, kjo uli në mënyrë indirekte standardin e tyre financiar, në kundërshtim me Kushtetutën.
Edhe pse Kontrolli i Lartë i Shtetit e evidentoi këtë problem në vitin 2020, Kuvendi miratoi më pas një ligj që, sipas gjyqtarëve, legalizoi këtë ulje. Ky ligj u rrëzua nga Gjykata Kushtetuese në vitin 2022.
Përplasja e fundit – ligji i vitit 2023
Shoqata thekson se Këshilli i Ministrave ndërhyri sërish në 2023 me një formulë të re pagash, e cila, sipas tyre, ruan vetëm vlerën nominale, por ul standardin real të statusit financiar të magjistratëve. Për këtë arsye, shoqatat iu drejtuan për herë të tretë Gjykatës Kushtetuese.
Në deklaratë thuhet gjithashtu se Kryeministri ka paralajmëruar publikisht se, edhe pas vendimit të Gjykatës Kushtetuese, qeveria mund të gjejë “zgjidhje alternative”, gjë që gjyqtarët e interpretojnë si një ndërhyrje të re të mundshme.
Çfarë kërkojnë gjyqtarët
Shoqata mohon kategorikisht se po kërkon “rritje page për privilegje”. Sipas saj, thelbi i betejës është respektimi i nenit 138 të Kushtetutës, i cili ndalon uljen e pagave të gjyqtarëve dhe garanton pavarësinë e pushtetit gjyqësor.
Në fund, gjyqtarët argumentojnë se qëndrimi i tyre nuk është destabilizues, por një përpjekje për të mbrojtur shtetin e së drejtës dhe balancën mes pushteteve.
