Në majin e vitit 1954, gazeta e diasporës shqiptare në SHBA “Shqipëria” botoi një histori që për shumë emigrantë të asaj kohe kishte peshën e një mrekullie: arratisjen e familjes Fili nga Shqipëria komuniste.
Në fotografi shihen gra, fëmijë dhe të moshuar të mbledhur pranë njëri-tjetrit, me fytyra të lodhura, por me një buzëqeshje që duket sikur vjen pas javësh frike dhe ankthi. Ishin sapo dalë nga Shqipëria e izoluar e Enver Hoxhës dhe kishin mbërritur në botën e lirë, ku u strehuan dhe u ndihmuan nga shqiptarët e diasporës në Shtetet e Bashkuara.
Sipas shkrimit të kohës, arratisja ishte organizuar nga një grua e familjes, Vasiliqi Fili, e cila mori mbi vete rrezikun për të nxjerrë familjarët nga vendi në një kohë kur tentativa të tilla mund të përfundonin me burg, internim apo vdekje.
Gazeta e quante largimin e tyre “shpëtim nga skëterra komuniste”. Dhe në fakt, për shqiptarët e viteve ’50, kufiri nuk ishte thjesht një vijë ndarëse mes shteteve, por ndarja brutale mes frikës dhe shpresës, mes diktaturës dhe lirisë.
Fotografia mbetet sot një dëshmi e rrallë e dramës së mijëra familjeve shqiptare që rrezikuan gjithçka për t’u larguar nga regjimi, por edhe e rolit që diaspora shqiptare pati në pritjen dhe shpëtimin e tyre në anën tjetër të botës.
