Udhëheqësi suprem i Iranit, Ali Khamenei, vdekja e të cilit u konfirmua nga mediat shtetërore të dielën, ishte një shtyllë e sistemit teokratik të vendit që nga revolucioni islamik dhe përballoi kriza të shumta gjatë dekadave, duke mbetur sfidues deri në fund.
Presidenti amerikan Donald Trump shkroi në platformën e tij Truth Social se “Khamenei, një nga njerëzit më të këqij në histori, ka vdekur”, pasi Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli ndërmorën një valë masive sulmesh ndaj objektivave në mbarë Iranin, përfshirë kompleksin e udhëheqësit suprem në Teheran.
Disa orë më vonë, televizioni shtetëror iranian njoftoi vdekjen e Khameneit, pa përmendur sulmet ndaj kompleksit.
Në moshën 86-vjeçare, Khamenei dominoi politikën iraniane që nga viti 1989, kur mori postin e përjetshëm pas vdekjes së themeluesit të revolucionit, Ruhollah Khomeini.
Ai qëndroi në pushtet pasi përballoi protestat studentore të vitit 1999, demonstratat masive të vitit 2009 të nxitura nga zgjedhjet presidenciale të kontestuara dhe protestat e vitit 2019, të cilat u shtypën me forcë.
Khamenei mbijetoi gjithashtu lëvizjen “Grua, Jetë, Liri” të viteve 2022–2023, të shkaktuar nga vdekja në paraburgim e gruas kurde iraniane Mahsa Amini, e cila ishte arrestuar për shkelje të pretenduar të kodit të rreptë të veshjes për gratë.
Gjatë luftës 12-ditore kundër Izraelit në qershor, Khamenei u detyrua të fshihej, ndërsa u ekspozua depërtimi i thellë i inteligjencës izraelite në Republikën Islamike, që çoi në vrasjen e zyrtarëve kyç të sigurisë përmes sulmeve ajrore.
Megjithatë, ai e mbijetoi atë konflikt dhe, pasi protesta të reja tronditën Iranin më herët këtë vit, u shfaq sërish sfidues.
Khamenei jetonte nën masa ekstreme sigurie dhe daljet e tij publike, relativisht të rralla, nuk njoftoheshin paraprakisht dhe nuk transmetoheshin drejtpërdrejt.
Si udhëheqës suprem, ai nuk doli kurrë jashtë vendit, duke ndjekur precedentin e vendosur nga paraardhësi i tij Khomeini pas kthimit triumfues në Teheran nga Franca në vitin 1979.
Udhëtimi i fundit i njohur jashtë vendit ishte një vizitë zyrtare në Korenë e Veriut në vitin 1989 si president, ku u takua me Kim Il Sung.
Prej kohësh kishte spekulime për shëndetin e tij për shkak të moshës, por paraqitja e tij e fundit nuk nxiti thashetheme të reja.
Krahu i djathtë i Khameneit mbeti pjesërisht i paralizuar pas një atentati në vitin 1981, për të cilin autoritetet fajësuan gjithmonë organizatën e Muxhahedinëve të Popullit të Iranit (MEK), dikur aleatë të revolucionit e sot të ndaluar në vend.
I arrestuar disa herë nën regjimin e shahut për aktivizëm anti-imperialist, Khamenei pas revolucionit islamik u bë imam i faljes së së premtes në Teheran dhe shërbeu gjithashtu në vijën e frontit gjatë luftës Iran-Irak.
Ai u zgjodh president në vitin 1981 pas atentatit ndaj Mohammad Ali Rajai, një tjetër sulm që iu atribua MEK-ut.
Në vitet 1980, pasuesi më i mundshëm i Khomeinit shihej kleriku i lartë Hossein Ali Montazeri, por udhëheqësi revolucionar ndryshoi mendim pak para vdekjes, pasi Montazeri kundërshtoi ekzekutimet masive të anëtarëve të MEK-ut dhe disidentëve të tjerë.
Kur Khomeini vdiq dhe organi më i lartë klerikal i Republikës Islamike – Asambleja e Ekspertëve – u mblodh, zgjodhi pikërisht Khamenein si udhëheqës.
Fillimisht, Khamenei e refuzoi nominimin, duke vënë kokën në duar në shenjë dëshpërimi dhe duke deklaruar: “Unë jam kundër”. Por klerikët u ngritën njëzëri për ta miratuar dhe kontrolli i tij mbi pushtetin nuk u dobësua kurrë.
Khamenei bashkëpunoi me gjashtë presidentë të zgjedhur, një post shumë më pak i fuqishëm se ai i udhëheqësit suprem, përfshirë figura më moderate si Mohammad Khatami, të cilëve iu lejua të ndërmerrnin përpjekje të kujdesshme për reforma dhe afrime me Perëndimin.
Megjithatë, në fund, Khamenei gjithmonë rreshtohej me krahun e ashpër.
Besohet se kishte gjashtë fëmijë, por vetëm njëri, Mojtaba, fitoi peshë publike. Ai u vendos nën sanksione amerikane në vitin 2019 dhe konsiderohet një nga figurat më të fuqishme prapa skenave në Iran.
Një përçarje familjare gjithashtu tërhoqi vëmendje: motra e tij Badri u nda nga familja në vitet 1980 dhe u arratis në Irak gjatë luftës për t’iu bashkuar bashkëshortit të saj, një klerik disident.
Disa nga fëmijët e saj, përfshirë një nip që jeton tani në Francë, u bënë kritikë të ashpër të regjimit./AFP
