Një hetim i Financial Times zbulon se Rusia po ndihmon fshehurazi Iranin në zhvillimin e armëve bërthamore, përmes bashkëpunimeve të fshehta midis ekspertëve iranianë dhe institucioneve ruse që prodhojnë teknologji me përdorim të dyfishtë (civil dhe ushtarak).
???? Detajet kryesore të hetimit:
Më 4 gusht 2024, një grup prej pesë iranianësh, përfshirë shkencëtarin Ali Kalvand, udhëtoi në Moskë me pasaporta diplomatike.
Ata u prezantuan si përfaqësues të kompanisë iraniane DamavandTec, por hetimet tregojnë se kishin lidhje direkte me programin ushtarak bërthamor iranian dhe organizatën SPND – e sanksionuar nga SHBA si pasardhëse e programit bërthamor të Iranit.
????️ Takimet dhe aktivitetet në Moskë
Delegacioni iranian vizitoi institucione shkencore ruse si Tekhnoekspert dhe Toriy, që janë të lidhura me konglomeratin shtetëror rus Rostec, i sanksionuar më parë për ndihmë ndaj Iranit në teknologji raketore.
Kalvand kërkoi nga kompania ruse Ritverc izotope radioaktive si tritium, stroncium-90 dhe nikel-63, të cilat kanë përdorime potenciale në armë bërthamore.
Ekspertët ndërkombëtarë paralajmërojnë se kërkesa për tritium është një tregues i qartë i përpjekjeve për të ndërtuar armë bërthamore moderne.
???? Roli i kompanisë DamavandTec
Kompania u përdor nga Ministria iraniane e Mbrojtjes për të organizuar udhëtimin në Rusi.
Drejtohet nga Ali Bakoui, fizikant dhe ish-i dërguar shkencor i Iranit në Rusi, dhe gruaja e Kalvand, Laleh Hesmati, e lidhur gjithashtu me një kompani të sanksionuar nga SHBA për furnizim të teknologjisë për raketat balistike.
???? SPND dhe mbështetja zyrtare iraniane
SPND, njësi nën Ministrinë e Mbrojtjes së Iranit, u legalizua zyrtarisht nga parlamenti iranian në vitin 2024 dhe tani vepron me fuqi të zgjeruar, përfshirë krijimin e degëve tregtare dhe akademike.
U themelua nga Mohsen Fakhrizadeh, i vrarë në 2020, dhe drejtohet nga bashkëpunëtori i tij, Fereydoun Abbasi-Davani.
???? Reagimet ndërkombëtare:
Ekspertë të sigurisë dhe mos-përhapjes bërthamore shprehin shqetësim të thellë, duke theksuar se çdo bashkëpunim me SPND përbën rrezik serioz për paqen globale.
Ish-zyrtarë të NATO-s dhe SHBA-së theksojnë se kërkesa për materiale si tritiumi tregon synim të qartë për ndërtimin e armëve bërthamore.
